ŚLĄSK
I HISTORIA KOŚCIOŁA
NA ŚLĄSKU

cykl formacyjny organizowany i prowadzony w dekanatach przez ACFP (Archidiecezjalne Centrum Formacji Pastoralnej).

Cykl spotkań o tematyce związanej ze Śląskiem, jego historią oraz początkiem kształtowania się diecezji katowickiej. 

Szczegółowy program

Każde spotkanie to dwie godziny zegarowe wykładu z przerwą oraz możliwością zadawania pytań. Kolejność tematów może ulegać zmianie w zależności od dyspozycyjności prowadzących
Uczestnicy będą mieli dostęp do nagrań zajęć.

1. Miejsce Śląska jako regionu w tworzącej się państwowości Polskiej (średniowiecze)

Włączenie Śląska do państwa Mieszka I
Rozbicie dzielnicowe (przyczyny, skutki)
Włączenie wschodnich terenów Małopolski do Śląska (dar Kazimierza II Sprawiedliwego dla Mieszka Plątonogiego)
Najważniejsze „miasta” Górnego Śląska (m.in. siedziby kasztelanii: Mikołów, Pszczyna etc.)
Odkupienie księstwa zatorskiego, oświęcimskiego i siewierskiego przez biskupa krakowskiego i królów polskich


2. Kościół na Śląsku w średniowieczu

Szersze tło: zjazd gnieźnieński i powołanie arcybiskupstwa oraz biskupstw m.in. w Krakowie i Wrocławiu
Chrystianizacja Pomorza i Prusów
    Przyjęcie chrztu na Rusi i w Czechach
Rozwój sieci parafialnej
    Parafie miejskie i wiejskie
    Lokacja na prawie niemieckim, powstanie nowych parafii
    Obowiązki chłopów względem plebana
Najważniejsze zabytki regionu, np. rotunda z Cieszyna, klasztor w Rudach
Zakony na terenie Śląska (np. dominikanie w Raciborzu i pierwszy przeor Wincenty z Kielczy - autor hymnu GAUDE MATER POLONIA)

3. Czeskie czasy Śląska – z czego się to wzięło, jak to wyglądało, jakie miało skutki 

Śląsk pomiędzy Polską a Czechami
Rozbicie dzielnicowe i powolne zhołdowanie księstw śląskich królowi czeskiemu
Język kancelarii – czeski

4. Reformacja i jej znaczenie dla regionu

Zasada cuius regio eius religio
Postawa biskupa wrocławskiego von Promnitza
Wprowadzenie reformacji na ziemi pszczyńskiej w 1568 roku przez Karola von Promnitza
Kościoły katolickie w Lędzinach i Bojszowach (oraz czasowo w Ćwiklicach)
Wprowadzenie reformacji na ziemi cieszyńskiej i wpływ na dalsze stulecia (największe skupisko kościoła protestanckiego w Polsce)
Kolonia Anhalt (kalwini na ziemi pszczyńskiej)
Wprowadzenie porządku kościelnego dla ziemi pszczyńskiej (utwierdzenie luteranizmu oraz regulacje np. dotyczące pastorów) przez Seyfrieda i Abrahama von Promnitzów w 1592 roku
Wojna 30-letnia i stosunek obcych wojsk do pana na Pszczynie oraz zachowanie względem miejscowej ludności
Kościół pokoju w Cieszynie oraz pierwszy „zbór” w Pszczynie
Procentowy udział ludności protestanckiej w stosunku do pozostałej
Protestanci sprowadzeni do pracy przez np. Fryderyka Erdmanna zu Anhalt-Köten- Pless (przykład górnika Goepferta i ceglarza Rammelberga)

5. Pruskie czasy Śląska  

Wojny śląskie pomiędzy Prusami i Austrią (pokój w Hubertusburgu w 1763 roku)
Stosunek ludności katolickiej Górnego Śląska do Prus (np. aresztowanie plebana tyskiego ks. Tomickiego i osadzenie go w twierdzy w Koźlu) Hołd nowemu władcy
Podejście pruskiego władcy do innych religii
Wprowadzenie przez władze pruskie nowych zarządzeń np. rubrykowanych ksiąg metrykalnych wg. z góry ustalonego wzorca czy obowiązek znajomości języka niemieckiego przez duchownych (niezrealizowany w rzeczywistości)
Rozbudowa armii (pobór rekrutów do wojska) oraz pruski dryl
Ziemie Górnego Śląska w czasie wojen napoleońskich
Industrializacja Górnego Śląska (zasięg, branże np. wynalazek Rubega, tzw. śląska metoda wytopu cynku, pierwsze kopalnie i huty)
Przykłady rodów, które inwestowały w przemysł (Anhalt-Köthen, von Hochberg, Karol Godula, Donnersmark, etc)
Włączenie dwóch dekanatów (pszczyńskiego i bytomskiego) do diecezji wrocławskiej
Bunty chłopskie i reformy rolne w I połowie XIX wieku
Uregulowania związane z ludnością żydowską na początku XIX wieku (obowiązek przybrania nazwisk, np. Tichauer, Czwiklitzer)

6. Powstania Śląskie i przyłączenie części Górnego Śląska do Polski. Nowe struktury     Kościoła katolickiego

I wojna światowa i jej zakończenie (korespondencja żołnierzy z ks. Janem Kapicą z Tychów, krwawa „ofiara” żołnierzy z Górnego Śląska, obeznanie z bronią, „Błękitna Armia”)
Powstanie II RP i nadzieje na włączenie części Górnego Śląska do Polski
Polski sejmik dzielnicowy w Poznaniu 3-5 grudnia 1918 roku (powstanie wielkopolskie)
Wybuch I powstania śląskiego (przywódcy, cele, działania, wycofanie się za Wisłę, amnestia)
II powstanie śląskie
Plebiscyt górnośląski – przygotowania, przebieg, propaganda obu stron (ulotki), wyniki i skutki
III powstanie śląskie (bitwa o Górę św. Anny)
Przyłączenie części Górnego Śląska do Polski ( granica pomiędzy familokami w Łagiewnikach, w tunelu kopalni Makoszowy, klin z Bytomiem wbijający się w województwo śląskie)
Kwestie wymiany duchownych z terenów pozostających w Niemczech i z terenów przyłączonych do Polski
Powstanie nowych struktur Kościoła katolickiego (ks. Jana Kapica – delegat książęco-biskupi, Administracja Apostolska, diecezja katowicka)

7. II wojna światowa 

Działania wojenne we wrześniu 1939 roku na terenie Górnego Śląska (Freikorps, bitwy pod Gostynią i Pszczyną)
Represje wobec powstańców i działaczy polskich (egzekucje, osadzenie w obozach, księga gończa - Sonderfahndungsbuch Polen)
Włączenie terenu Górnego Śląska bezpośrednio do III Rzeszy
Obozy koncentracyjne
Kwestia Volkslisty
Pobór Górnoślązaków do Wehrmachtu
Represje wobec duchowieństwa (ks. Emil Szramek, ks. Józef Czempiel)
Wygnanie biskupa Stanisława Adamskiego
Stanisław Adamski w czasie powstania warszawskiego
Wyzwolenie spod okupacji niemieckiej przez armię sowiecką (zamordowanie ks. Pawła Kontnego, zbrodnia w Miechowicach i Przyszowicach)
Tragedia Górnośląska 1945

8. Narodziny diecezji katowickiej, opolskiej

Dawny podział Śląska pomiędzy diecezję wrocławską i krakowską
Podział na dekanaty i archiprezbiteraty
Powstanie diecezji katowickiej w 1925 roku (struktura, liczba katolików i duchowieństwa)
Diecezja katowicka po II wojnie światowej (wygnanie biskupów, diecezja stalinogrodzka, poświęcenie katedry)
Struktury kościelne na Opolszczyźnie (bp. Kominek)

9. Biskupi oraz duchowieństwo diecezji katowickiej (Szramek, Domin, Macha, Blachnicki)

Biskupi katowiccy (August Hlond, Arkadiusz Lisiecki, Stanisław Adamski, Herbert Bednorz)
    pochodzenie, działalność (wyjaśnienie terminu: koadiutor)
Bulle nominacyjne
Duchowni diecezji katowickiej (m.in. męczennicy)

10. Śląsk – specyfika pogranicza 

Obecność rabina i pastora na poświęceniu kościoła Mariackiego w Katowicach
Zachowanie się języka polskiego również, czy też przede wszystkim dzięki kształceniu się przyszłych duchownych w Krakowie
Działalność polityczna i narodowa księży na Górnym Śląsku
Pielgrzymki do Częstochowy, Piekar Śląskich oraz na Górę św. Anny

Współpraca

Mobirise

Radio eM
Rozgłośnia Archidiecezji Katowickiej, obejmująca swoim zasięgiem mieszkańców Aglomeracji Górnośląskiej, Podbeskidzia i południowej Polski.  

Kontakt

Archidiecezjalne Centrum Formacji Pastoralnej
Marii Skłodowskiej-Curie 30/5
Katowice
Email: centrum.formacji@katowicka.pl
Telefon: 519546012 (wtorki, czwartki, piątki 9:00-15:00)

Konto

Archidiecezja Katowicka
77 1600 1055 1848 6348 7000 0003
(BNP Paribas)
w tytule przelewu: „darowizna na cele kultu religijnego – Śląsk” 

Made with Mobirise